Бүген хатын-кызның машина йөртүе беркемне дә шаккаттырмый. Алай гына да түгел, автобуста “җилдергән”, кранчы булып эшләүче гүзәл затлар күбәеп китте. Шундый күп төрле хезмәтне башкара алган чибәрләр авыр эштә бил бөгүче ир-атлар белән тигезләште кебек. Гүзәл затларыбыз барысын да булдыра! Әмма бу әле хатын-кызларга теләсә нинди эштә эшләү рөхсәт ителә, дигән сүз түгел. Аерым бер һөнәрләр аларга табиб кына түгел, ә Россияның хезмәт турындагы законнары тарафыннан да тыелган. Әлеге тыюлар 2000 нче елның 25 нче февралендә чыккан 162 нче номерлы Россия Федерациясе хөкүмәте карарында беркетелгән. Россиядә хатын-кызларга авыр һәм зыянлы (мәсәлән, кургаш кебек матдәләр белән эшләү), куркыныч (мәсәлән, зур биеклектәге) җитештерүдә хезмәт кую тыелган. Шулай ук авыр әйберләр ташу да хатын-кыз эше түгел.
Закон хатын-кызларны нинди эшкә алуны тыя икән соң? Барысын да аерым карап үтик.
Транспорт
Хатын-кызларга, чыннан да, автобус йөртүче булып эшләргә ярый. Шулай ук аерым бер транспорт төрләрен йөртү дә тыелмаган. Автобус йөрткәндә пассажирлар саны 14тән артмавы шарт. Шулай ук машинаның йөк күтәрүчәнлеге 2,5 тоннадан күбрәк булмаска тиеш. Тик бу кагыйдәләр шәһәр эчендәге һәм янындагы маршрутларда, авыл җирлегендә искәрмә булып тора.
Көпчәкле транспортта аңлашылды кебек, ә менә су, һава транспортында ничек икән? Диңгез һәм елга транспортында хатын-кызлар матрос, көймә хуҗалыгы җитәкчесе (боцман), кран машинисты, йөк ташучы булып эшли алмый. Гражданнар авиациясенә килгәндә, гүзәл затларга авиация механиклары яки йөкчесе, ягулык салу станциясендәге оператор булып эшләү рөхсәт ителми.
Металл эшкәртү һәм металлургия
Хатын-кызларга металл кою предприятиеләрендә эшләү тыелган. Төгәлләштереп әйтсәк, моңа металл эретүче, кайнатучы, коючы, ягулык салучы, килеп чыккан әйберне әзерләү формасыннан чыгаручы һөнәрләре керә. Гүзәл затларыбызга ябык урында һәм биеклектә газ яки электр белән эретеп ябыштыручы булу да тыелган. Шулай ук аларга аерым бер кул эшләрендә катнашу да рөхсәт ителми. Мәсәлән, пресслау (акча сугучы эше моңа мисал), югары тибрәлешле слесарь һәм җыю эшләренә, агулау һәм эмальләү цехларында ватылган җайланмаларны төзәткәндә хатын-кызларны җәлеп итү тыела. Кургаш белән бәйле күпчелек эш тә безгә тыелган.
Төзү, төзәтү һәм яңарту эшләре
Алда әйтеп үтелгәнчә, хатын-кызларга авыр эшне эшләргә ярамый. Шуңа да күп кенә кул белән башкарыла торган эшләрдән алар канун нигезендә азат ителгән. Төзү эшендә мондый хезмәтләр рәтенә агач төпләрен казып чыгару, биналарны һәм корылмаларны сүтү, төрле конструкцияләрдә тишемнәр ясау керә. Хатын-кызлар автогрейдер, бетононасос, битум эретү җайланмалары, бульдозер, асфальт туглагыч һәм җәйгеч, экскаватор кебек машиналарның йөртүчесе, шулай ук югары биеклектә антена куючы һәм монтажлаучы булып эшли алмыйлар. Гүзәл затларыбызга канализация челтәрләрендә төзәтү эшләре белән шөгыльләнүче балта остасы һәм слесарь-сантехник һөнәрләрен үзләштерү дә кануни тыелган.
Авыл хуҗалыгы
Әлеге өлкәдә 35 яшькәчә хатын-кызларга агулы химикатлар һәм башка шундый зыянлы матдәләр кулланыла торган урыннарда эшләү тыела. Шулай ук йорт хайваннарының үләксәләрен һәм агулы химикатларны төяү яки бушату, терлек сую, тире салдыру һәм аның түшкәсен эшкәртү белән дә ир-атлар гына шөгыльләнә ала. Хәер, татарларда мал чалуны гомер-гомергә көчле затларыбыз башкарган, хатын-кызлар итне урнаштыру һәм табынга әзерләү белән мәшгуль булганнар. Алда әйтелгән канун буенча, хатын-кызлар тракторчы һәм йөк машинасы йөртүчесе булып та эшли алмыйлар. Урман хуҗалыгында гүзәл затларга агач аударучы, урман кисүче, салчы, салларны күчереп куючы һәм ясаучы булу да рөхсәт ителми. Тау эшләрендә дә хатын-кызларга юл ябык. Әмма канунда искәрмә дә бар: әгәр эш тәкъдим итүче саклык чараларын күрсә һәм берничә тикшерүне имин генә уза алса, ул алда санап үтелгән эшләргә хатын-кызны алырга мөмкин.
Алсу Сәлах
